آستیگماتیسم چیست؟ بررسی کامل علت، علائم و روش‌های اصلاح

آستیگماتیسم یکی از شایع‌ترین عیوب انکساری چشم است که می‌تواند باعث تاری دید در فواصل دور و نزدیک شود. این اختلال معمولاً به دلیل نامنظم بودن انحنای قرنیه یا عدسی ایجاد می‌شود و در صورت عدم اصلاح، می‌تواند کیفیت بینایی و عملکرد روزمره فرد را تحت تأثیر قرار دهد. برای درک بهتر این اختلال، آشنایی با ساختمان چشم اهمیت زیادی دارد، زیرا این موضوع مستقیماً به نحوه شکست نور در ساختار اپتیکی چشم مرتبط است. هرگونه تغییر در شکل قرنیه یا عدسی می‌تواند مسیر نور را تغییر دهد و باعث ایجاد این اختلال شود.

آستیگماتیسم چیست؟

در حالت طبیعی، قرنیه و عدسی چشم سطحی یکنواخت و انحنایی مشابه در تمام جهات دارند. این ساختار باعث می‌شود پرتوهای نور به‌صورت منظم روی شبکیه متمرکز شوند و تصویر واضحی شکل بگیرد. زمانی که سطح قرنیه و یا عدسی صاف نباشد و یا انحنا به صورت یکسان در تمامی سطوح آنها توزیع نشده باشد پرتوهای نورانی وارد شده به چشم به صورت دقیق و به درستی کانونی نمی شوند که این مسئله عیب انکساری نامیده میشود و به سه دسته دوربینی ، نزدیک بینی و آستیگماتیسم تقسیم میشود. در آستیگماتیسم، این انحنا یکنواخت نیست. در نتیجه نور به‌جای تمرکز در یک نقطه، در چند نقطه مختلف متمرکز می‌شود و تصویر به‌صورت تار یا کشیده دیده می‌شود. به‌طور ساده، اگر چشم سالم را شبیه یک توپ در نظر بگیریم، چشم آستیگمات بیشتر شبیه یک توپ بیضی یا تخم‌مرغی است.

علت ایجاد آستیگماتیسم چیست؟

مهم‌ترین علت آستیگماتیسم، نامنظم بودن انحنای قرنیه یا عدسی است. این وضعیت می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود:

• عوامل ژنتیکی (شایع‌ترین علت)
• ضربه یا آسیب به چشم
• برخی بیماری‌های چشمی و مشکلات مربوط به پلک
• تغییرات ایجاد شده پس از جراحی چشم

در اغلب موارد، آستیگماتیسم از دوران کودکی وجود دارد، اما ممکن است در طول زمان تغییر کند. اغلب کودکانی که با مقادیر کم و یا متوسط آستیگماتیسم مواجه هستند خیلی متوجه تاری دید ایجاد شده نمی شوند و شکایتی ندارند. اما آستیگماتیسم اصلاح نشده در سنین کودکی توانایی کودک را چه در محیط مدرسه و چه برای انجام فعالیت های ورزشی کاهش میدهد. این موضوع بار دیگر اهمیت چک آپ منظم چشم کودکان وانجام معاینات چشم پزشکی را یادآور میشود.

علائم آستیگماتیسم

علائم این اختلال بسته به شدت آن متفاوت است، اما رایج‌ترین نشانه‌ها شامل موارد زیر هستند:

• تاری دید در فاصله دور یا نزدیک
• خستگی چشم
• سردرد
• ایجاد انحراف به دنبال تلاش برای دید واضح
• کاهش کیفیت دید در شب

در کودکان، این علائم ممکن است به‌وضوح بیان نشوند، اما می‌توانند روی عملکرد تحصیلی و فعالیت‌های روزمره تأثیر بگذارند.

انواع آستیگماتیسم

آستیگماتیسم را می‌توان با انواع روش ها مثل تست های تخصصی تشخیص داد و بعد از تشخیص این مشکل از چند جهت دسته‌بندی کرد:

بر اساس جهت انحنا

• آستیگماتیسم با قاعده (With-the-rule)
• آستیگماتیسم خلاف قاعده (Against-the-rule)

بر اساس محل ایجاد

• آستیگماتیسم قرنیه‌ای
• آستیگماتیسم عدسی

این دسته‌بندی‌ها به تشخیص دقیق‌تر و انتخاب روش اصلاح مناسب کمک می‌کنند.

آستیگماتیسم چگونه اصلاح می‌شود؟

آستیگماتیسم معمولاً قابل اصلاح است، اما باید توجه داشت که اصلاح به معنای درمان کامل نیست.

روش‌های رایج اصلاح:

۱.عینک طبی

رایج‌ترین روش اصلاح این عیب انکساری استفاده از عدسی‌های استوانه‌ای (Cylinder) در عینک است که مسیر نور را اصلاح می‌کنند. انتخاب عدسی و عینک مناسب یکی از مهم ترین روش های مقابله با این مشکل می باشد.

۲. لنزهای تماسی

لنزهای مخصوص آستیگماتیسم که به آن‌ها لنزهای توریک گفته می‌شود، برای اصلاح این اختلال استفاده می‌شوند. البته این لنزها برای مقادیر کم تا متوسط آستیگماتیسم کاربرد دارند و اگر با مقادیر بالای آستیگماتیسم روبرو باشیم لنزهای سخت  (GP . RGP)و یا عینک انتخاب های بهتری می باشند.

۳.جراحی‌های اصلاحی

در برخی موارد، روش‌هایی مانند لیزیک یا لازک می‌توانند به کاهش یا اصلاح آن کمک کنند.  که معمولا در مقادیر بالای آستیگماتیسم، فرد بعد از انجام عمل جراحی نیز نیازمند استفاده از عینک میباشد.

تفاوت آستیگماتیسم با سایر عیوب انکساری

آستیگماتیسم با سایر عیوب انکساری تفاوت دارد، زیرا مشکل اصلی در آن «نامنظم بودن سطح اپتیکی» است، نه صرفاً محل تشکیل تصویر. برای مقایسه بهتر:

• در نزدیک‌بینی تصویر قبل از شبکیه تشکیل می‌شود
• در دوربینی تصویر پشت شبکیه تشکیل می‌شود
• اما در آستیگماتیسم، تصویر در چند نقطه مختلف پخش می‌شود

آیا آستیگماتیسم خطرناک است؟

در اغلب موارد، این موضوع یک اختلال خطرناک محسوب نمی‌شود، اما اگر اصلاح نشود، می‌تواند باعث کاهش کیفیت دید، خستگی چشم و در کودکان حتی اختلال در یادگیری شود. به همین دلیل، انجام معاینه منظم چشم اهمیت زیادی دارد.